گزارشات

فرهنگ لباس پوشي در افغانستان در حال تغيير است

نوريه "مهدي" گزارشگر-چراغ

پيراهن گلدار کمرچين (چند متر تکه که با افزودن چينها آنرا به اندازة کمر ميسازند) واسکت تزئين شده با آئينه هاي کوچک چرمه و چادر تزئين شده با مهره هاي کوچک به تن و بوتهاي پلاستيکي به پاي دختريست که خود را زينب باشنده شهر باميان معرفي ميکند.

او با اشاره به لباسش ميگويد مردم ما بيشتر از لباسهاي محلي استفاده مينمايند که نمونه آن اين لباس به تن من است، ما از تکه هاي کتاني ساده، گلدار و مخمل استفاده ميکنيم بدون تقليد از کتلاکهاي غربي، لباسها را مطابق به عنعنات خود ميدوزيم.

زينب ميگويد استفاده از لباسهاي محلي در شهر ما نمايانگر آنست که مردم ما زيادتر به لباسهاي ساخت خود علاقه دارند؛ اما در اين اواخر کم و بيش مود لباسهايي ايراني به اين ولايت رايج شده است.

فرهنگ لباس پوشي در ولايات و مناطق مختلف افغانستان متفاوت ميباشد و مردم هر ولايت نظر به رسم و رواج خود لباسهاي محلي با ديزاين هاي متفاوت استفاده ميکنند که بعضاً کاملاً از هم متفاوت ميباشد؛ اما در اين اواخر اين فرهنگ مورد تهاجم کشورهاي همسايه و ساير کشورها قرار دارد.

يکي از ولاياتي که لباسهاي محلي آن با طرز خاص طرح ميگردد، پکتيا است. فرهنگ لباس پوشي در اين شهر نسبت به ولايات ديگر خيلي ها متفاوت است.

دختر 29 ساله يي با قد بلند و اندام متوسط که چشمان سياهش را به سمت ديگري دوخته است خود را فريده يکي از باشنده گان ولايت پکتيا معرفي ميکند. وي در مورد رسم و رواج ولايت پکتيا چنين ميگويد: "در گذشته ها لباس قشر اناث در حدود ده الي پانزده متر پيراهن و پنج الي هشت متر تنبان و در حدود پنج متر چادر شان بود و بيشتر از لونگ (يکنوع گياهي که به فارسي آنرا ميخک ميگويند خوشبو ميباشد) مهره، تار زري به خاطر مزين ساختن لباسهاي خويش استفاده ميکردند و پيراهن شان به شکل کمرچين، تنبان گيبي بود؛ اما در اين اواخر تغييرات زيادي به وجود آمده و زنان بزرگسال از پيراهن کمرچين ولي کمتر از اندازه سابق يعني در حدود سه متر ميباشد استفاده ميکنند و دختران جوان از پيراهن هاي دامن اريب و چادر هاي گاج، استفاده ميکنند. قشر ذکور از پيراهن کمرچين، تنبانهاي گيبي، واسکتهاي ائينه دوزي، کلاه هاي قرص زري بلند که در آن دستار را بسته ميکنند استفاده مينمايند.

اما در بعضي از ولايات استفاده از لباسهاي محلي نظر به شرايط و تحولات اجتماعي در گذشته فرق نموده است. يکي از اين ولايات ولايت نورستان ميباشد. بعد از اينکه در زمان امير عبدالرحمن خان رو به اسلام آوردند ديگر از لباسهاي پيش از دوره اسلا م استفاده نکردند.

به گفته صفيه (اسم مستعار) يکي از باشنده گان ولايت نورستان که فعلاً محصل پوهنتون علوم طبي کابل ميباشد، 120 سال قبل پيش از اينکه مردم اين ولايت رو به اسلام بياورند از پوست گوسفند لباس درست ميکردند.

اين باشنده 26 ساله ولايت نورستان با قد بلند و موهاي خرمايي اش در حاليکه هر لحظه موي مقابل چشمانش را به يک طرف مي انداخت گفت: "قشر ذکور از پوست گوسفند به شکل چپن کوتاه لباس ميساختند، بنام (ديگري) و تنبان را از پشم آن درست ميکردند و کلاه پکول به سر ميکردند؛ اما قشر اناث قبل از اسلام از بالا تنه هاي کوتاه و دامن هاي دراز که از قسمت کمر چين ميداشت لباس درست ميکردند و در آن زمان از تنبان استفاده نميکردند و براي مزين ساختن لباس خود از چرمه و تار زري استفاده ميکردند."

اين دختر چشم ميشي نورستاني افزود: "بعد از اينکه مردم اين ولايت رو به اسلام آوردند فرهنگ لباس پوشي در آنجا تغيير نمود، پيراهن قشر اناث نسبت به سابق که از لباسهاي کوتاه استفاده ميشد درازتر گرديد و از تنبان استفاده ميکنند، البته از پيراهن هاي کمرچين که در حدود شش متر ميباشد و از چادري هاي در حدود دو متر استفاده ميکنند و مردان از پيراهن و تنبان و چپن هاي دست دوزي شده و کلاه هاي پکول استفاده ميکنند. مردم سمت شمال کشور نيز داراي خصوصيات منحصر به خود مي باشند که در فصلهاي مختلف سال لباس خاص مطابق آب و هوا را انتخاب ميکنند. خاطره دختر 24 ساله بدخشي که فعلاً باشنده شهر کابل ميباشد در مورد رسم و رواج و عنعنات شهر خود چنين ميگويد: "در اين ولايت مردم از لباسهاي مختلف استفاده مينمايندو لباسهاي محلي ما خصوصاً در دهات زيادتر رايج است.

خاطره که محصل پوهنتون علوم طب کابل است، اندام نسبتاً متمايل به چاقي و جلد سفيد روشن دارد او ميگويد زنان بدخشان بيشتر از پيراهن هاي کمرچين، دامن وريب و تنبان هاي گيبي (دهان پاچه تنبان کف دار است و داراي چين هاي زياد ميباشد و به طرف بالا چين ها ادامه دارد) تکه هاي کتان گلدار و چادرهاي کتاني استفاده ميکنند و قشر ذکور از پيراهن تنبان، لنگي، کلاه هاي دست دوزي، قاقمه (نوعي جيلک از تکه پشمي با ديزاين خاص) چپن و يا جيلک که حالا رئيس دولت نيز به تن ميکند استفاده ميکنند.

خاطره با نارضايتي ميگويد که نظر به گذشته ها لباسهاي غربي نسبت به لباس محلي در خود مرکز اين ولايت موارد استفاده بيشتر دارد؛ اما در ولسوالي هاي بدخشان لباسهاي محلي رايج است.

خانم گل، خانم جواني است از ولايت غزني او در مورد لباسهاي محلي غزني چنين ميگويد: مردم ما زيادتر از تکه هاي کتاني گلدار، پيراهن هاي چين دار و تنبان دست دوزي شده استفاده ميکردند، مردم ما حالا در مرکز ولايت و تعدادي از ولسوالي ها از لباس هاي غربي بيشتر استفاده ميکنند.

به گفتة خانم گل قشر ذکور از پيراهن تنبان، واسکت، کلاه دست دوزي استفاده ميکنند؛ اما حال جوانان از پتلون و يخن قاق استفاده مينمايند.

فهيمه باشندة شهر هرات که فعلاً به حيث استاد در پوهنحي تعليم و تربيه ايفاي وظيفه ميکند به اين نظر است که لباسهاي محلي افغانستان به دست فراموشي سپرده ميشود او ميگويد که تا چند سال قبل در ولايت هرات از لباسهاي محلي استفاده بيشتر صورت ميگرفت، اما عنقريب در اين ولايت رسم و رواج کشور ايران زيادتر رواج پيدا نموده است و از چادرهاي ايراني که به نام برقع ياد ميشود استفاده ميکنند. فهميه ميگويد لباس محلي ما پيراهن دامن کلان، تنبانهاي دست دوزي، چادر گاج و پاپوش هاي پيزار براي زنان و براي مردان پيراهن تنبان ميباشد؛ ولي جوانان بيشتر از لباسهاي غربي استفاده ميکنند و زنان هرات در محافل از لباسهاي هندي در پهلوي ساير لباسها استفاده ميکنند؛ اما فعلاً از هرگونه لباس بدون لباس غربي استفاده ميکنند. 

صفحه بعد        -         صفحه قبل